Muchołówka amerykańska dionaea muscipula venus flytrap PORADNIK UPRAWY
SZYBKIE INFO
| ILOŚĆ ŚWIATŁA | PODLEWANIE | TEMPERATURA | WILGOTNOŚĆ | STANOWISKO | ZIMOWANIE |
|---|---|---|---|---|---|
|
Jak najwięcej |
stale wilgotno |
wysoka |
bez znaczenia |
na zewnątrz |
TAK |
O ROŚLINIE
Muchołówka amerykańska (dionaea muscipula), z ang. Venus Flytrap. jest to bylina z rodziny rosiczkowatych. Występuje w tylko jednym gatunku, choć obecnie jest dostępna w wielu różnych odmianach/klonach.
Muchołówka amerykańska znajduje się pod ochroną i jest ujęta w aneksie II Konwencji Waszyngtońskiej (CITES). Oznacza to, że jej międzynarodowy handel jest ściśle monitorowany, aby nie dopuścić do eksploatacji gatunku w stopniu zagrażającym jego przetrwaniu w środowisku naturalnym. Dostępne obecnie na ryku muchołówki w większości pochodzą z rozmnażanych kultur tkankowych (in vitro).
historia
1759: Gubernator Karoliny Północnej, Arthur Dobbs, wysyła pierwszy opis rośliny do Londynu, nazywając ją „czułą pułapką na muchy”.
1768: Roślina dociera do Europy dzięki Williamowi Youngowi. Daniel Solander (uczeń Linneusza) dokonuje pierwszej klasyfikacji naukowej, tworząc rodzaj Dionaea.
1768 (jesień): John Ellis publikuje dokładny opis rośliny, nadaje jej popularną nazwę Venus Flytrap oraz łacińską nazwę Dionaea muscipula.
XVIII wiek: Choć naukowcy dostrzegają chwytanie owadów, ówczesny światopogląd nie pozwala przyjąć do wiadomości, że roślina może „jeść” insekty. Linneusz nazywa ją „cudem natury”, ale odrzucana jest teoria o jej drapieżności.
1857: Karol Darwin publikuje wyniki badań w dziele Insectivorous plants, ostatecznie udowadniając mechanizm trawienia zdobyczy i potwierdzając owadożerność rośliny.
Ciekawostka: Oficjalna nazwa łacińska to dziś Dionaea muscipula Solander ex Ellis – honoruje ona obu badaczy, którzy przyczynili się do jej opisania w XVIII wieku.
występowanie
Muchołówka jest gatunkiem endemicznym, którego występowanie ogranicza się do obszaru około 100km wokół Willmington w Północnej Karolinie (USA).
Północna Karolina (USA)
siedlisko naturalne
Przybrzeżne równiny z lasem sosnowym. Gleba w tym regionie składa się głównie z piasku i torfu. Jest bardzo kwaśna i uboga w składniki odżywcze. Podłoże jest przepuszczalne, ale utrzymujące wilgoć. Stan wód gruntowych jest wysoki – korzenie mają stały dostęp do wody, ale roślina nie jest nią całkowicie zalana.
Od wiosny do jesieni panują tam temperatury siegąjące do 35 stopni Celsjusza. Zimą występują okazjonalne i krótkotrwałe przymrożenia i opady śniegu.
Muchołówka amerykańska ze względu na duże zapotrzebowanie świetlne jest rośliną zależną od pożarów. Choć ogień wydaje się niszczycielski, to jest obecnie kluczowym elementem zapewniającym jej przetrwanie. Częste i kontrolowane pożary usuwają konkurencyjną roślinność (m.in. trawy, turzyce, krzewy), która w przeciwnym razie zacieniłaby i udusiła te niewielkie rośliny.
budowa
roślina
Muchołówka amerykańska jest rośliną tworzącą zwarte, rosnące blisko ziemi rozety mierzące u dorosłych osobników około 20cm średnicy. Obecnie są dostępne również odmiany/klony rosnące do góry. U nasady liści znajduje się białe bulwiaste kłącze z korzeniami w kolorze czarnym. Młode przyrosty korzeniowe mają zwykle nieco bielsze końcówki. System korzeni odpowiada za pobieranie wody i składników odżywczych z podłoża. Korzenie są bardzo czułe na wysokie stężenia wartości odżywczych. Przy dobrych warunkach korzenie rozrastają się bardzo szybko często wystając z dołu doniczki i wypychając ją.
Z kłącza wyrasta blaszkowaty liść zakończony owadożerną pułapką.
Najczęściej późną wiosną lub latem (rzadziej jesienią i zimą) wytwarza się pęd kwiatowy swoją długością znacząco przekraczający wysokość samej rośliny. Na jego szczycie pojawiają się kwiaty (opisane poniżej).
liście i pułapki
Liść muchołówki amerykańskiej to prawdziwe arcydzieło ewolucji. Jest on silnie przekształcony – pełni nie tylko funkcję asymilacyjną (przeprowadza fotosyntezę), ale przede wszystkim stanowi wysoce wyspecjalizowany aparat chwytny, służący do polowania na owady i pajęczaki. Anatomicznie liść ten dzieli się na dwie główne, wyraźnie wyodrębnione części:
Ogonek liściowy: wyglądem przypomina typowy liść. Jego kształt, barwa i forma różnią się w zależności od kultywaru. Jego głównym zadaniem jest przeprowadzanie fotosyntezy, dzięki której roślina pozyskuje energię. Zależnie od pory roku i nasłonecznienia, ogonki mogą być krótsze i szersze (wiosną) lub dłuższe i węższe (latem), unosząc pułapkę wyżej.
Pułapka: Znajduje się na samym końcu ogonka liściowego i jest połączona z nim krótkim zwężeniem. Stanowi właściwy mechanizm polujący. Pułapka zbudowana jest z dwóch symetrycznych połówek, które są połączone grubym nerwem głównym pełniącym funkcję "zawiasu". Na wewnętrznej powierzchni każdej blaszki znajdują się zazwyczaj po trzy (rzadziej cztery lub więcej) bardzo wrażliwe włoski. Reagują one na mechaniczny bodziec. Krawędzie obu blaszek są wyposażone w kilkanaście długich, sztywnych wypustek. Gdy pułapka się zamyka, ząbki te zachodzą na siebie (zazębiają się) niczym palce splecionych dłoni, tworząc klatkę, z której większa ofiara nie ma szans uciec. Zostawiają jednak minimalne szczeliny, przez które mogą uciec owady zbyt małe, aby opłacało się je trawić..
Przy krawędziach blaszek, tuż pod zębami umiejscowione są gruszoły miodnikowe. Wydzielają one słodki nektar, którego zapach zwabia potencjalne ofiary do wnętrza pułapki.
Centralna część wewnętrznej strony blaszek pokryta jest gęsto gruczołami trawiennymi. To właśnie one wydzielają enzymy trawienne po zamknięciu się pułapki i uszczelnieniu jej krawędzi. Następnie te same gruczoły odpowiadają za wchłanianie uwolnionych z ciała ofiary składników odżywczych (głównie azotu i fosforu). Często są one zabarwione na intensywnie czerwony kolor (dzięki antocyjanom), co stanowi dodatkowy wabik wizualny dla owadów.
kwiat
Pęd kwiatowy znacząco wystający z rośliny zakończony jest kwiatami. Ich liczba zależna jest on różnych czynników. Kwiaty są białe i zazwyczaj posiadają 5 płatków. W przypadku niektórych odmian/klonów liczba płatków kwiatowych, ich barwa, a nawet ich kształt mogą się delikatnie różnić. W środkowej części kwiatu znajduje się zalążnia i znamię słupka otoczone pręcikami z pyłkiem, które mają znaczącą rolę podczas procesu zapylania. Po udanym zapyleniu w ciągu kilku dni płatki opadają, a torebka nasienna zaczyna pęcznieć, czernieć i usychać, ujawniając nasiona. W przypadku nieudanego zapylenia, całość zwyczajnie usycha. Więcej o procesie zapylania znajdziesz poniżej w dziale "Kwitnienie >>> Zapylenie"
łapanie zdobyczy
Gdy ofiara pierwszy raz dotknie włoska czuciowego, nie dzieje się nic. Jeśli zaś, w ciągu najbliższych kilkunastu sekund włosek czuciowy ponownie zostanie dotknięty, blaszki czuciowe zaczną się zamykać. Na początku jedynie tak, by uniemożliwić ofierze wydostanie się, ale po chwili zamkną się w całości – hermetycznie
Pułapki muchołówki mają ograniczony cykl pracy. Zazwyczaj pułapka może otwierać się i zamykać 1-4 razy, po czym obumiera. Lepiej więc nie baw się nadmiernie w testowanie palcami jej zdolności motorycznych.
Po złapaniu zdobyczy muchołówka trawi ją przez około 5-10 dni pobierając potrzebne składniki odżywcze. Po strawieniu pułapka otwiera się i odsłania niestrawione szczątki ofiary. Jeśli widok ten nie jest dla Ciebie zbyt atrakcyjny, możesz ostrożnie usunąć resztki. Uważaj jednak, by nie naruszyć włosków czuciowych.
PODŁOŻE
Mieszanka torfu kwaśnego z perlitem i/lub drobnym żwirkiem (2-4mm) w stosunku 2:1. Dodatek ten ma na celu rozluźnienie podłoża prowadzące ułatwienia wzrostu korzeniom oraz zapobiegania zbijania się samego torfu.
przesadzanie i pielęgnacja
przesadzanie
Muchołówkę warto przesadzić raz na 2 lata. Podczas przesadzania należy ostrożnie wyjąć roślinę ze starej doniczki, oczyścić korzenie i włożyć do nowego podłoża. Podłoże warto sypać “z górką” ponieważ po pewnym czasie delikatnie osiądzie. Najlepszą porą do przesadzania muchołówki jest wiosna (zaraz po zimowaniu), ale można to robić w dowolnym momencie. Pamiętajcie, że przesadzanie stresuje roślinę, ale po krótkim czasie aklimatyzacji, muchołówka odwdzięczy Wam się bujnym wzrostem.
usuwanie obumarłych liści
Usuwanie obumarłych, starych bądź zgniłych liści to część standardowej kosmetyki, która wpływa na dobrą kondycję rośliny. Aby usunąć niepotrzebne elementy używaj ostrych narzędzi np. nożyczki ogrodowe, nożyce do przycinania. Regularne usuwanie obumarłych części pozytywnie wpłynie np. na zahamowanie rozwoju chorób grzybowych.
PODLEWANIE
Muchołówkę podlewamy przez podsiąkanie. Podłoże powinno być stale wilgotne. W czasie upałów może cały czas stać w wodzie (2-3cm). W okresie pochmurnym woda nie powinna zalegać zbyt długo. Po podlaniu i “wypiciu” przez podłoże całej wody warto zrobić 1-2 dniową przerwę przed nalaniem kolejnej porcji. Pamiętaj, że lepiej podłoże przesuszyć niż przelać! Przelanie prowadzi do dużo gorszych konsekwencji i często zbyt późno zauważone, doprowadza do śmierci rośliny.
Muchołówkę należy podlewać wodą pozbawioną minerałów destylowaną, demineralizowaną, deszczówką (z mało zurbanizowanego i uprzemysłowionego miejsca) lub z filtra odwróconej osmozy.
Nie ma złotej rady mówiącej co ile należy podlewać muchołówkę. Zależy od tego bowiem bardzo wiele czynników. Podlewaj muchołówkę z głową i umiarem monitorując warunki pogodowe.
OŚWIETLENIE
Muchołówka uwielbia intensywne słońce. Im więcej jesteśmy w stanie go jej zapewnić tym lepiej. Idealnie rośnie na bezpośrednim słońcu – w ogrodzie, na tarasie czy balkonie. Należy postawić ją w takim miejscu, aby zapewnić jej minimum 6 godzin światła w ciągu doby.
Jeśli już chcesz trzymać muchołówkę w domu, znajdź jej jak najbardziej nasłonecznione miejsce. Najlepszym wyborem będzie parapet okna skierowanego na południe. Zazwyczaj to właśnie do takiego okna wpada najwięcej promieni słonecznych.
Słabe wybarwienie muchołówki, małe pułapki, niereagowanie lub powolne reagowanie na dotyk włosków czuciowych, cienkie lub dziwnie wyglądające liście, to często objawy niedoboru światła u tej rośliny. W takich przypadkach należy reagować szybko i przenieść ja w bardziej nasłonecznione miejsce.
W przypadku muchołówki uprawianej w domu, jej nagłe przeniesienie na bezpośrednie słońce może skutkować przypaleniem liści. Muchołówkę z domu należy stopniowo przyzwyczajać do bardziej intensywnego słońca. Zacznij od kilku godzin dziennie i z tygodnia na tydzień zwiększaj jej czas ekspozycji w bardziej nasłonecznionym miejscu.
TEMPERATURA I WILGOTNOŚĆ
temperatura
W sezonie wegetacyjnym (wiosna-jesień) muchołówka jest bardzo odporna na wysokie temperatury sięgające nawet 35 stopni Celsjusza. Ważne jest jednak, żeby podczas wysokich temperatur miała stały dostęp do wody. W pozostałym czasie, gdy temperatury spadają poniżej 10 stopni Celsjusza roślina przechodzi w stan spoczynku (patrz sekcja STAN SPOCZYNKU)
wilgotność
W przypadku uprawy doniczkowej wilgotność otoczenia nie ma zbyt dużego znaczenia i nie należy jej zwiększać (np. zraszaniem). Zapewnienie jej wysokiej wilgotność w otoczeniu może prowadzić do licznych problemów np. choroby grzybowe lub nadmierne gromadzenie się wody w podłożu. Samo parowanie wilgotnego podłoża jest dla muchołówki wystarczające.
Zraszanie oraz trzymanie muchołówki w zamkniętych pojemnikach nie jest dobrym pomysłem.
NAWOŻENIE
Muchołówki amerykańskiej nie należy nawozić żadnymi ogólnodostępnymi nawozami. Nie stosuje się również żadnych mikstur do podlewania tej rośliny. Nawozami możemy bardzo szybko “spalić” jej delikatne korzenie. Jedyną bezpieczną formą nawożenia dla niej jest łapanie owadów.
dokarmianie
Muchołówki nie trzeba dokarmiać. Poradzi sobie ona świetnie nawet i bez obiadków. Jeśli już jednak zdecydujesz się ją czymś poczęstować, to pamiętaj, że musi to być żywy owad, który w całości zmieści się do pułapki. Nie rób tego też zbyt często. Muchołówkę można przekarmić!
KWITNIENIE
Pojawienie się pędu kwiatowego u muchołówki wbrew wszelkim internetowym informacjom, nie oznacza, że szybko musisz go odcinać by uniknąć śmierci rośliny. Faktem jest jednak, że muchołówka na utrzymanie i wykształcenie pędu potrzebuje bardzo dużo energii i często nieodpowiednio uprawiana, marnieje wraz z rozwijaniem się kwiatów.
-
- aaaa
Jeśli muchołówka trzymana jest na bezpośrednim słońcu lub w miejscu, gdzie ma go dostatecznie dużo, jest odpowiednio podlewana i prawidłowo przezimowana, to nie ma konieczności obcinania pędu kwiatowego. Śmiało możesz go zostawić i podziwiać rozwój kwiatów, lub nawet spróbować otrzymać z nich nasiona.
zapylenie
Zapylenie muchołówki nie jest trudne, jednakże należy zrobić to, gdy roślina jest na to odpowiednio gotowa, o czym dość jasno nas informuje. Na lekko odchylonych na bok pręcikach pojawia się pyłek, a umieszczone w środku kwiatu znamię słupka robi się “pierzaste”. Aby zapylić roślinę należy przy pomocy miękkiego pędzelka zebrać pyłek z pręcików jednego kwiata i przenieść go na znamię słupka drugiego.
Zapylenie kwiatów w obrębie tej samej rośliny może negatywnie wpłynąć na kondycję i kiełkowalność nasion, lecz jest możliwe. Najbardziej skuteczne jest zapylanie krzyżowe (pomiedzy kwiatami dwóch osobnych roślin).
-
- Kwiat gotowy do zapylenia
-
- Zapylony kwiat muchołówki
ROZMNAŻANIE
Muchołówka amerykańska jest stosunkowo łatwa do rozmnożenia. Poniżej znajdziesz kilka metod, jak w różny sposób zwiększyć sobie ilość tych roślin.
Jeśli muchołówka ma odpowiednio dobre warunki w sezonie wegetacyjnym, jej kondycja jest bardzo dobra i została odpowiednio przezimowana, to wytworzy sobie kolejny stożek wzrostu. Podczas przesadzania nowe stożki wzrostu są dobrze widoczne i przy delikatnych rozerwaniu będzie można je rozdzielić.
Pęd kwiatowy ucinamy najniżej jak to możliwe, dzielimy go na odcinki po 3-4 cm i wkładamy do podłoża obok rośliny macierzystej lub do osobnej doniczki z taką samą mieszanka podłoża. Tę metodą najlepiej wykonać, jak jeszcze na pędzie nie wykształciły się kwiaty
Jeśli zapylenie się udało, po kilku tygodniach nasiona będą gotowe do zbioru. W torebce nasiennej będą widoczne czarne nasiona o kropelkowym kształce. Aby je zebrać poczekaj aż torebka nasienna całkowicie sczernieje. W jednej torebce może znaleźć się od kilku do kilkunastu nasion.
Jeśli nasiona są świeże (do miesiąca) możesz od razu je wysiać. Jeśli jednak chcesz je zachować na później, to pamiętaj o stratyfikacji.
STRATYFIKACJA NASION
Przy stratyfikacji doniczkę z nasionami umieszczamy w temperature 2-8°C na okres około 6-8 tygodni. Od czasu do czasu delikatnie podlewając. Po wskazanym czasie można wstawić doniczkę na nasłonecznione miejsce. Nasiona zaczną kiełkować po około 2-5 tygodni.
Podczas stratyfikacji nasion w doniczce może pojawić się biały nalot – grzyb. Aby go wyeliminować możesz zastosować dowolny środek grzybobójczy. Dla bezpieczeństwa zastosuj najniższą preferowaną dawkę.
Oderwany od rośliny liść (koniecznie jak najbliżej podziemnej części – początek delikatnie biały) umieszczamy w podłożu obok rośliny macierzystej lub w osobne doniczce z tą samą mieszanką. Liść umieszczamy tak, aby cała bielsza część była wsadzona w podłoże. Po posadzeniu trzymamy w takich samych warunkach jak roślinę macierzystą.
OKRES SPOCZYNKU
W okresie jesiennym, gdy ilość promieni słonecznych w ciągu dnia jest coraz mniejsza, liście muchołówek nieco intensywniej czernieją i stają się coraz mnie łowne. To oznaki, że wkrótce zacznie się bardzo ważny i często trudny okres dla osób posiadających te rośliny. Zimowanie.
Muchołówka jest rośliną, która potrzebuje zimowania. Zimowanie to nic innego jak umożliwienie roślinie odpoczynku po bardzo intensywnym okresie wzrostu. Bez odpowiedniego zimowania muchołówka nie rośnie tak intensywnie w kolejnym sezonie, a niekiedy nawet powoli umiera.
Muchołówki nie trzeba specjalnie przygotowywać do zimowania. Spadająca temperatura i coraz mniej promieni słonecznych to dla niej wystarczający sygnał, by wiedziała, że za chwilę będzie mogła udać się na odpoczynek. Pamiętaj, że muchołówka trzymana w domu nie czuje, że za oknem jest coraz chłodniej, więc naturalnie nie będzie jej dane samoistnie przyzwyczaić się do zimowania. Taką muchołówkę należy w odpowiednim czasie samemu przenieść w miejsce do zimowania.
Zimowanie należy rozpocząć mniej więcej w czasie, kiedy na zewnątrz temperatura spada poniżej 10°C i jest coraz mniej słońca. Podczas zimowania zapewniamy roślinie temperaturę w granicach 2-8°C (całą dobę), a podlewanie ograniczamy do minimum dbając o to by podłoże całkowicie nie wyschło. Dodatkowe zapewnienie w tym czasie choć minimalnego dostępu do światła ułatwi roślinie wybudzenie. Muchołówka jest w stanie przetrwać drobne, pojedyncze przymrozki, jednak może to dość mocno odchorować. Zostawiając muchołówkę na zewnątrz pamiętaj o odpowiednim zabezpieczeniu doniczki przez mrozami.
Zimowanie kończymy kiedy temperatura na zewnątrz wraca do wartości powyżej 10°C. W tym czasie również pojawia się coraz więcej promieni słonecznych, które roślina z przyjemnością wykorzysta w czasie “wybudzenia”
najczęściej zadawane pytania
Dorosła muchołówka amerykańska może osiągać od 15 do 25cm średnicy, a jej pojedyncza pułapka może mierzyć od 3 do nawet 6cm. Obecnie są również dostępne “odmiany” muchołówek rosnące bardziej do góry, nawet do wysokości 15cm.
Rozmiar muchołówki w dużej mierze zależny jest od wieku rośliny, od uprawianego kultywaru i od warunków tej uprawy.
Muchołówka amerykańska jest rośliną wieloletnią i przy odpowiedniej uprawie może być z nami bardzo długo. Znane są już przypadki muchołówek, które mają ponad 20 lat.
