669-390-050
kontakt@muchole.pl

Kapturnica sarracenia pitcher plant PORADNIK UPRAWY

SZYBKIE INFO

ILOŚĆ ŚWIATŁA PODLEWANIE TEMPERATURA WILG. OTOCZENIA STANOWISKO ZIMOWANIE
Jak najwięcej
stale wilgotno
wysoka
bez znaczenia
na zewnątrz
TAK

O ROŚLINIE

Kapturnica (sarracenia), z ang. Pitcher Plant to jedna z najbardziej widowiskowych i skutecznych roślin owadożernych na świecie, której zdolności łowieckie nie tylko widać, ale i słuchać. Zamiast szybkich ruchów (jak u muchołówki), stawia na cierpliwość, kolor i… grawitację.

Jest to bylina z rodziny kapturnicowatych występująca w wielu gatunkach. Obecnie na rynku dostępnych jest także wiele krzyżówek/odmian kapturnic.

KAPTURNICA – LISTA GATUNKÓW
  • Sarracenia alata
  • Sarracenia flava
  • Sarracenia leucophylla
  • Sarracenia minor
  • Sarracenia oreophila
  • Sarracenia psittacina
  • Sarracenia purpurea
  • Sarracenia rubra

historia

Pierwszy opis i rycina przedstawiająca kapturnicę, które pojawiły się w literaturze botanicznej, zostały opublikowane w XVII w. przez Carolusa Clusiusa. Otrzymał on częściowo wysuszony okaz tego, co później zidentyfikowano jako S. purpurea, i opublikował go pod nazwą Limonium peregrinum.

Dokładne pochodzenie tego okazu pozostaje nieznane, ponieważ niewielu odkrywców zebrało okazy roślin z zasięgu tego podgatunku przed tym czasem. Cheek i Young sugerują, że najbardziej prawdopodobnym źródłem są wyprawy Cartiera na tereny dzisiejszego Quebecu w latach 1534–1541. Delikatny, bezkwiatowy okaz, który trafił do Clusiusa 60 lat później, wzbudził jego zainteresowanie, ale nie na tyle, by zaklasyfikować go do pokrewnych roślin; jego najbliższym przypuszczeniem był zupełnie niespokrewniony rodzaj lawendy morskiej.

Nazwę Sarracenia po raz pierwszy użył Michel Sarrazin, ojciec botaniki kanadyjskiej, który pod koniec XVII wieku wysłał żywe okazy S. purpurea paryskiemu botanikowi Josephowi Pittonowi de Tournefort, który następnie opisał ten gatunek. Linneusz przyjął tę nazwę, publikując swoje dzieło Species Plantarum (1753), używając jej dla dwóch znanych wówczas gatunków: S. purpurea i S. flava. Pierwsze udane kwitnienie w uprawie miało miejsce w 1773 roku. W 1793 roku William Bartram w swojej książce o podróżach po południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych odnotował, że w dzbankach tych roślin znajdowały się liczne owady, ale wątpił, by można było z nich czerpać jakiekolwiek korzyści. Dopiero w 1887 roku badania Josepha H. Mellichampa potwierdziły mięsożerną naturę tych roślin. Odkrycie to zostało potwierdzone badaniami J.S. Hepburna, E.Q. St. Johna i F.M. Jonesa z 1920 roku. 

występowanie

Kapturnice naturalnie występują niemal wyłącznie w Ameryce Północnej. Większość gatunków skupiona jest w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych (Floryda, Alabama, Georgia), choć występowanie kapturnicy purpurowej (sarracenia purpurea) zasięgiem sięga aż do Kanady.

siedlisko naturalne

Rosną na otwartych, słonecznych i często trawiastych terenach torfowiskowych, bagnach i mokradłach. Są to miejsca o bardzo niskiej zawartości składników odżywczych w glebie, co wymusiło na nich ewolucję w stronę mięsożerności.

Od wiosny do jesieni temperatury panujące na tych obszarach sięgają nawet do 35 stopni Celsjusza. W okresie zimowym występują opady śniegu i przymrożenia, a temperatura sięga nawet do -10 stopni Celsjusza.

budowa

roślina

Kapturnice to byliny, których główną częścią pędową jest zlokalizowane tuż pod powierzchnią ziemi (lub lekko wystające) grube kłącze. Magazynuje ono substancje odżywcze i wodę, pozwalając roślinie przetrwać trudne warunki (np. zimę lub pożary torfowisk).

Z górnej części kłącza, w formie rozety, wyrastają kielichowate kaptury odpowiedzialne za zdobywanie ofiar i pobieranie wartości odżywczych.

Z dolnej części kłącza wyrasta wiązka cienkich, włóknistych korzeni. Służą one głównie do pobierania wody i zakotwiczania rośliny w podłożu. Ze względu na to, że kapturnice rosną na ubogich w składniki mineralne torfowiskach, ich korzenie nie odgrywają głównej roli w zdobywaniu azotu i fosforu – tę funkcję przejęły liście pułapkowe.

Pułapki

Kaptur: Znajduje się na samym szczycie rurki. Wbrew pozorom, nie zamyka się on po wpadnięciu ofiary. Jego głównym zadaniem jest ochrona wnętrza dzbanka przed deszczem, co zapobiega rozcieńczeniu soków trawiennych i zalaniu rośliny. Dodatkowo kaptur jest często jaskrawo ubarwiony i pokryty gruczołami wydzielającymi słodki nektar, co wabi owady latające.

Perystom: To zgrubiała, górna krawędź otworu pułapki, znajdująca się tuż pod kapturem. Jest niezwykle gładka, śliska i bogata w nektar. Owad, który na niej usiądzie, łatwo traci równowagę i wpada do środka.

Skrzydełko To pionowa wypustka w kształcie falbany lub płetwy, biegnąca wzdłuż przedniej, zewnętrznej części rurki od podstawy aż do otworu. Działa ona jak ścieżka naprowadzająca dla owadów pełzających (np. mrówek). Owady wspinają się po niej, prowadzone śladem nektarowym prosto na zgubną wargę dzbanka.

Kielich: Wnętrze rurki jest podzielone na strefy ułatwiające chwytanie i trawienie:

  • Strefa ześlizgu: Wewnętrzne ścianki górnej części rurki są pokryte łuskami woskowymi, które sprawiają, że powierzchnia jest perfekcyjnie śliska, uniemożliwiając owadowi złapanie przyczepności.
  • Strefa włoskowa: Poniżej strefy woskowej znajdują się gęste, ostre włoski skierowane pionowo w dół. Jeśli ofiara próbuje wspiąć się z powrotem, włoski działają jak kolce, zmuszając ją do osuwania się coraz niżej.
  • Strefa trawienia: Na samym dnie rurki znajduje się ciecz zawierająca wodę, enzymy trawienne wydzielane przez roślinę oraz współpracujące bakterie. To tam ofiara tonie i zostaje rozłożona na proste związki odżywcze (głównie azot i fosfor), które roślina wchłania przez ścianki.

kwiat

Budowa kwiatów kapturnicy jest również silnie wyspecjalizowana i stanowi arcydzieło ewolucji.

Długi pęd kwiatostanowy: Kwiaty wyrastają pojedynczo na bardzo długich, bezlistnych pędach, które wznoszą się wysoko ponad liście pułapkowe. Jest to mechanizm obronny – roślina oddziela strefę zapylania od strefy polowania, aby przypadkowo nie zjeść swoich pożytecznych zapylaczy (głównie pszczół).

Odwrócony parasol: Zwisający w dół kwiat posiada unikalną budowę słupka, który rozrasta się w szeroką, parasolowatą strukturę. Płatki zwisają pomiędzy ramionami tego "parasola", wymuszając na owadach specyficzną ścieżkę wejścia i wyjścia, co niemal całkowicie zapobiega samozapyleniu rośliny.

łapanie zdobyczy

Roślina wabi owady intensywnym kolorem i nektarem produkowanym na krawędzi pułapki (tzw. peristomie). Owad, tracąc przyczepność na śliskiej krawędzi, wpada do środka, gdzie znajdują się enzymy trawienne lub bakterie rozkładające ofiarę.

PODŁOŻE

Najlepszym podłożem dla kapturnic jest mieszanka torfu kwaśnego z perlitem w stosunku 2:1. Do mieszanki można dodać również piasek lub drobny żwirek (2-4mm) 

przesadzanie i pielęgnacja

przesadzanie

Kapturnicę warto przesadzić raz na 2-3 lata. Najlepiej robić to wczesną wiosną (marzec-kwiecień). Podczas przesadzania warto dokładnie wyczyścić korzenie ze starego podłoża i jeśli to konieczne, posadzić roślinę do większej doniczki.

usuwanie obumarłych liści

Zimą i wczesną wiosną stare, brązowiejące dzbanki należy odciąć tuż przy kłączu. Poprawia to estetykę i zapobiega rozwojowi pleśni (szarej pleśni) i chorób grzybowych.

PODLEWANIE

Kapturnicę podlewamy przez podsiąkanie. Podłoże powinno mieć stały dostęp do wody (1-3cm). Do podlewania kapturnic należy używać tylko wody pozbawionej minerałów – destylowanej, demineralizowanej, deszczówki (z mało zurbanizowanego i uprzemysłowionego miejsca) lub z filtra odwróconej osmozy. 

Woda z kranu (nawet przegotowana) może bardzo negatywnie wpłynąć na rozwój tej rośliny. Wysoka zawartość minerałów w wodzie może powodować powolną śmierć kapturnic.

OŚWIETLENIE

Kapturnice to rośliny kochające bezpośrednie i mocne słońce. Warto postawić ją w takim miejscu, by stale miała do niego dostęp –  np. ogród, słoneczny balkon lub taras.

W przypadku uprawy kapturnic w domu (co nie jest zalecane) należy postawić ją na parapecie okna skierowanego na południe.

W przypadku niewystarczającej ilości światła, kapturnice bardzo często wytwarzają niemięsożerne liście zwane phyllodiami. W phyllodiach nie wytwarza się charakterystyczny kielich (są bardziej płaskie) – mają one za zadanie pomóc przy fotosyntezie.

TEMPERATURA I WILGOTNOŚĆ

temperatura

W czasie okresu wegetacyjnego (wiosna-jesień) kapturnice są w stanie wytrzymać wysokie temperatury sięgające nawet 35 stopni Celsjusza. W okresie zimowym wymagają spoczynku (patrz sekcja STAN SPOCZYNKU)

Kapturnice to rośliny, które są w stanie wytrzymać mrozy – świetnie nadają się do ogrodowych torfowisk czy dużych donic lub kastr. W przypadku uprawy w małych donicach, warto jednak zadbać o ich zabezpieczenie

wilgotność

Kapturnice nie wymagają bardzo wysokiej wilgotności powietrza, o ile mają stale mokre podłoże. Nie trzeba ich zraszać, ani też specjalnie chronić przed deszczem.

NAWOŻENIE

Nigdy nie nawozimy kapturnic doglebowo. Ich korzenie są przystosowane do jałowego podłoża i nawóz je spali.

dokarmianie

Kapturnicy nie trzeba dokarmiać i bardzo szybko daje się to zauważyć. W trakcie sezonu jest bardzo łowna i potrafi wypełnić się po brzegi ofiarami. Jeśli jednak stoi w domu, możesz raz na miesiąc wrzucić do kielicha żywą lub świeżo zabitą muchę. Nie jest to jednak niezbędne do przeżycia.

KWITNIENIE

Kapturnice zazwyczaj kwitną wczesną wiosną. Wytworzenie kwiatu kosztuje roślinę energię, więc jeśli nie zamierzasz jej zapylać, warto obciąć pęd kwiatowy – dzięki temu roślina będzie miała więcej energii na rozwój kapturów.

zapylenie

Zapylenie kapturnic nie należy do najtrudniejszych. Kluczowym jest jednak, by robić to w odpowiednim momencie, gdy na pręcikach pojawi się pyłek, który już się nawet obsypuje na zwisającą część kwiatu, a znamię słupka robi się lepkie.

Kapturnice najlepiej zapylać krzyżowo. Oznacza to, że potrzebujesz dwóch genetycznie różnych roślin (różnych klonów), które kwitną w tym samym czasie. Samozapylenie (zapylenie kwiatu jego własnym pyłkiem) jest rzadko skuteczne i często prowadzi do powstania niewielkiej ilości słabych nasion.

Pobranie pyłku: Delikatnie odchyl luźno zwisające płatki pierwszego kwiatu i zajrzyj do wnętrza parasolowatego słupka. Na jego dnie czeka pyłek gotowy do pobrania. Ostrożnie zbierz odrobinę tego żółtego pyłku na czubek pędzelka lub wykałaczki.

Zapylenie: Podejdź do drugiej rośliny i przyjrzyj się zewnętrznym krawędziom (“rogom”) rozłożystego słupka w kształcie parasolki. Na samym czubku każdego z pięciu rogów znajduje się mała, wystająca, haczykowata wypustka skierowana do wewnątrz kwiatu. To jest właśnie znamię słupka – miejsce, które musi zostać zapylone. Mając pyłek na pędzelku, delikatnie pocieraj nim o haczykowate znamiona rośliny matki. Postaraj się nanieść pyłek na wszystkie znamiona (na każdym z rogów parasolki). Gwarantuje to, że wszystkie przegrody w zalążni zostaną zapłodnione, co da maksymalną liczbę nasion.

Kilka dni po udanym zapyleniu roślina zrzuci luźno zwisające płatki. “Parasolka” pozostanie na miejscu (często aż do jesieni), a ukryta tuż nad nią zalążnia (środek kwiatu) zacznie pęcznieć i twardnieć, tworząc okrągłą torebkę nasienną (nasiennik). Proces dojrzewania nasion jest długi i trwa około 3–5 miesięcy. Jesienią zielony dotąd nasiennik zbrązowieje i zacznie delikatnie pękać. To znak, że setki małych nasion są gotowe do zbioru

 

ROZMNAŻANIE

Kapturnice można rozmnożyć na kilka różnych sposobów. Poniżej znajdziesz opisy, jak można zwiększyć sobie ich liczbę w kolekcji.

Jeśli kapturnica ma dobre warunki do wzrostu, jest w świetnej kondycji i został jej zapewniony okres spoczynku, to wytworzy sobie kolejny stożek wzrostu. Podczas przesadzania są one dobrze widoczne i możliwe do oddzielenia przy delikatnym oderwaniu.

Jeśli zapylenie przebiegło prawidłowo, po kilku tygodniach w nabrzmiałej (choć nie zawsze) torebce nasiennej zawiąże się od kilku do kilkudziesięciu brązowych nasion o średnicy około 2mm. Nasiona należy zebrać dopiero wtedy, kiedy kwiatostan całkowicie uschnie. Przy już gotowych do zbioru nasionach torebka potrafi pękać sama, choć często też trzeba ją otwierać samemu.

 

Jeśli nasiona są świeże (do miesiąca) możesz od razu je wysiać. Jeśli jednak chcesz je zachować na później, to pamiętaj o stratyfikacji.

STRATYFIKACJA NASION

Przy stratyfikacji doniczkę z nasionami umieszczamy w temperaturze 0-5°C na okres około 4-12 tygodni. Od czasu do czasu delikatnie podlewając. Po wskazanym czasie można wstawić doniczkę na nasłonecznione miejsce. Nasiona zaczną kiełkować po około 3-4 tygodniach.

Można również zmieszać nasiona z wilgotnym torfem, umieścić je w woreczku strunowym i stratyfikować w lodówce. Po stratyfikacji należy wysiać je do doniczki z podłożem.

Podczas stratyfikacji nasion w doniczce może pojawić się biały nalot – grzyb. Aby go wyeliminować możesz zastosować dowolny środek grzybobójczy. Dla bezpieczeństwa zastosuj najniższą preferowaną dawkę.

Od rośliny macierzystej odrywamy liść z fragmentem kłącza i umieszczamy go w wilgotnym podłożu. Aby taki liść dobrze się ukorzenił warto zapewnić mu wysoką wilgotność powietrza (powyżej 70%), dużą ilość słońca i wysoką temperaturę (powyżej 20 stopni).

OKRES SPOCZYNKU

Do prawidłowego rozwoju kapturnica potrzebuje okresu spoczynku – zimowania. Także ta trzymana w domu. Brak zimowania może prowadzić do znaczącego osłabiania rośliny. Do spoczynku nie trzeba jej specjalnie przygotowywać – temperatury i ciągle obniżająca się ilość promieni słonecznej są dla niej wystarczającym sygnałem.

Zimowanie należy rozpocząć mniej więcej w czasie, kiedy na zewnątrz temperatura spada poniżej 10°C i jest coraz mniej słońca. Podczas zimowania zapewniamy roślinie temperaturę w granicach 0-10°C (całą dobę), a podlewanie ograniczamy dbając o to by podłoże całkowicie nie wyschło – najlepiej utrzymywać je delikatnie wilgotne. 

Kapturnica jest w stanie przetrwać mrozy – posadzona na torfowisku, czy w wielkiej donicy lub kastrze. Dużym plusem przy takiej formie ich zimowania jest, gdy znajdują się pod warstwą śniegu (bardzo dobrym izolatorem). Nie jest to jednak zalecana forma, jeśli trzymamy kapturnicę w małych doniczkach.

Okres spoczynku kończymy kiedy skończą się pojawiać mrozy. W przypadku pojawiania się krótkotrwałych bądź delikatnych mrozów, nie ma konieczności ponownie chować rośliny – jest w stanie je przetrwać nawet przy uprawie doniczkowej.

najczęściej zadawane pytania

Czy kapturnica jest trująca?

Kapturnica (sarracenia) nie jest rośliną trującą zarówno dla ludzi (w tym dzieci), jak i dla zwierząt.

Należy jednak uważać na wnętrze kapturów, ponieważ mogą one zawierać rozkładające się resztki ofiar i liczne bakterie.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ

zostaw komentarz

Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 Komentarze
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów